біл ПЕРЗАДАЕВ, психотерапевт.
Ол туралы сізді білгііз келе ме? Осындай ой мені кптен толандырып жретін. Себебі мен бірнеше жылдар бойы жйке кеселдерімен айналысып келемін. Ал соы 25 жылды ішінде рухани денсаулы маманы болып ызмет етіп, оны анытау жне емдеу тсілдерін жете мегердім. Бірнеше жылдар бойы игерген теориялы жне практикалы біліміммен газет оырмандарына ысаша жне олара ыныты трде млімет беруді жн крдім. Ондаы негізгі ой: кеселді алдын алып, уатылы дрігерге кріну – лт денсаулыына, ел ауіпсіздігіне осан тамшыдай болса да лес болар еді деген масат.
Сонымен, неврапотолог маманы орталы жне шет нерв жйесіні кеселдерімен айналысады. Яни, сол азаларды зардаптарынан шыатын ауруларды: ми абытарыны абынуы (менингит), миды зіні абынуы (энцефалит), миа ан йылуы, ан тамырлары жарылып немесе тамырларды ысылып ан жрмей алуы (инсульт) жне жлынны кеселдері, шет нервтерді абынуы, ысылуы сияты кптеген сыраттарды емдеу тікелей міндетімізге жатады. Бларды да кбіне жйке кеселдері деп атайды. Біра та адам азасында физиологиялы озушы жне тежеуші процестерді болып тратынын білген жн. Бл негізінен лкен ми ыртысыны жадайымен аныталып отырады. Ал лкен ми ыртысыны ызметіні згеруі – рухани денсаулыты згеруіне келіп соады.
Рухани денсаулы (жан дниесіні) кеселдері екі трге блінеді. Оны біріншісі, тере кйзеліске шырауды психикалы серлері, екіншісі, лсіреу салдары немесе шекаралы жадайа душар болу. Мны мнісі мынада: дені сау, рухани денсаулыы згермеген жандар бар. Олар баытты тату-ттті мір сріп жатады. Соларды ішінен кейбір азаматтарды мірдегі кездейсо олайсыз жадайлара байланысты (ішімдікке салынудан, рлы-смдыпен айналысудан, т.б.) рухани денсаулыы згереді, кемиді. Бойда згеше белгілер пайда бола бастайды. Олар: йыны ашуы, басты ауыруы, кіл ошыны болмауы, ораты асиетіні пайда болуы, айналасындаыларды жатырмау, сз ктермеу, лсін-лсін жректі соуы немесе тотап алу аупі. Осындай згерістерді рухани денсаулыты (жан дниесіні) лсіреуі немесе шекаралы жадай деп атайды. Рухани дниесі лсіреген кеселдерге жйкені лсіреп, тозуы (астенический невроз немесе психастения), есірік (истерия), серпілістік жйкені лсіреуі (реактивный невроз), т.б. толып жатан жадайларды айтуа болады.
Мндай кезде науас кісілер тікелей рухани терапевт (психотерапевт) маманына баруы керек, ал ол рухани терапевтік кмек деп аталады.
Шынтуайтына келгенде, рухани терапевтік кмек рухани денсаулыы лсірегендермен атар рухани денсаулыы сау адамдара да те ажет. Бірінші жадайда, рухани денсаулы рі арай лсіреп, тере кйзелісті алдын алу, екінші жадайда, рухани денсаулыты лсіреуіне жол бермеу шін керек.
Рухани терапевтік кмек р елде ртрлі дегейде дамыан. Мысалы, Америка рама Штаттары мен Батыс Еуропа елдерінде р салада дамыан, ересек кісілерге арналан немесе отбасылы рухани терапевтер болады. Ал кршілес Ресейде Денсаулы сатау министрлігіні 1999 жылы 27 шілдедегі №337 бйрыы бойынша бл саланы ке ріс алуына жол ашылан. з елімізге келетін болса, Денсаулы сатау министрлігі зіні 1997 жылы 31 наурыздаы №147 бйрыында рухани терапевтік кмекті одан рі жетілдіру жолы айрыша крсетілген болатын. Оан соы жылдары адам жан дниесіні лсіреуі кеселдеріні кбейе тсуі себеп болса, екіншіден, елімізде нарыты экономиканы енуіне байланысты адамдарды бір-бірімен зара арым-атынасыны згеруі жалпылама рухани денсаулыа згерістер енгізді жне енгізе бермек. Осы трыдан аланда, бл е алдымен кеселді алдын алу масатында жасалан, лтты жан дниесін ныайтуа арналан тікелей шара болып табылады. Біра та осындай іс-шаралар дені елімізді барлы жерінде енгізілмеді. Оан ртрлі объективті жне субъективті жадайлар ммкіндік бермеді. Бір атап терлігі, соы жылдары кптеген жерлерде психотерапевтік кабинет жмыс істей бастады. сіресе, Астанада биылдан бастап кптеген емханаларды рылысы аяталып, олданыса берілуіне байланысты алалы денсаулы сатау департаменті біраз рухани-терапевт (психотерапевт) мамандарын штата кіргізіп, емханаларда осы салаа байланысты кабинеттер ашты. Оларды жмыс істеген мерзімдері жарты жылдан асып барады. Осы уаыт ішіндегі психотерапевтік кмекті дегейі жоары деп айту зірге жеткіліксіз.
Жоарыда айтанымыздай, жан дниені тере кйзеліске шыраан трін емдейтін дрігерді психиатр, саланы зін психиатрия дейді. Мндаы “псих” – жан дние (душа) болса, “иатрия” – емдеу (лечение). Сонда психиатр дегеніміз – жантерапевт (душатерапевт) деген маынаны білдірсе, психикалы кеселдер (душевная болезнь) жан дние кеселдері. Ал жан дниені лсіреуі немесе шекаралы жадайа душар болуын емдейтін маман рухани терапевт деп аталады. Блар бірінші кезекте жанды емдейді. Сондытан, сескенуді, оруды, рейленуді ешбір ажеті жо.
Ал жан дниені емдеу, бл тек дрігерлерді лесі емес. Бл кеудесінде жаны бар р азаматты міндеті. Ол дегеніміз – адамдарды бір-бірімен жылы сйлесуі, бірін-бірі сыйлауы, дниеоыздыа кп салынбауы, пенделік ойлардан аула болуы. зіні елін, жерін сйе білуі, халын адірлеуі. Осыны брі рухани денсаулыты негізгі кзі. Бл асырдан асыра келе жатан ата-баба дстрі.
Астана.
